Lắp Ghép Hạnh Phúc

Lý Lan

1. 

Thưa cô Lê, 

Tôi viết thư này cho cô theo sự giới thiệu của ông Adam Thompson ở trường đại học X. Tôi sắp đến Việt Nam vào cuối tháng này và rất mong được gặp cộ Tôi là một giáo viên tiểu học, và vốn là sinh viên trong lớp ngôn ngữ của ông Thompson. Tôi rất mong nhận được hồi âm của cộ Xin gởi đến cô những lời chúc tốt đẹp nhất. 

Carol Mesrime. 

2. 

Mỗi ngày tôi ngồi vào bàn làm việc ở văn phòng công ty, mở máy tính, nối mạng, lấy thư điện tử, và thông thường nhận được cái này: " Trích ngôn trong ngày" của một người tên là Jim ở đâu đó, mỗi ngày gởi đến tất cả những địa chỉ có trong danh sách gởi thư của y trích ngôn đại loại như " Tôi nhận thấy truyền hình mang tính giáo dục cao, vì mỗi lần có người mở truyền hình coi là tôi đi qua phòng khác cầm sách đọc" . Tôi không biết làm sao mà địa chỉ của tôi có trong danh sách của Jim, nhưng không thấy ngạc nhiên cũng không lấy làm phiền. Mỗi thư đều có kèm theo một câu là " Nếu bạn không muốn tiếp tục nhận thư này nữa thì chỉ cần hồi âm với mấy chữ rút ra. Và nếu bạn thích những câu trích ngôn này thì hãy giới thiệu cho một người bạn" . Tôi không chắc người bạn nào đã giới thiệu tôi, cũng không hẳn lười đến nỗi không buồn rút ra, chẳng qua có những ngày mở hộp thư ra chỉ nhận được mỗi cái " trích ngôn trong ngày" đó, đọc cũng đỡ buồn. Thỉnh thoảng mới có thư của người này, người kia, quen hoặc không quen. 

Carol Mesrimẹ Họ gì nghe lạ. Adam Thompson là ông giáo sư dạy khóa tiếng Anh hiện đại ở trường ngoại ngữ mà công ty đã cử tôi đi học. 

3. 

Thưa cô Mesrime, 

Tôi rất sung sướng nhận được thư cô và biết tin về ông Thompson. Tôi vui mừng khi biết cô sắp đến thăm đất nước của tôi. Nếu tôi biết cô sẽ đến bằng chuyến bay nào vào ngày giờ nào thì tôi sẽ hân hoan đón cô ở phi trường. Tôi sẵn sàng làm tất cả trong khả năng của mình để những ngày cô lưu lại đất nước tôi là thời gian thú vị bổ ích. Tôi trông mong đến lúc chúng ta gặp nhau. Bây giờ xin gởi đến cô những lời chúc tốt lành. 

Lê. 

4. 

- Chiều thứ sáu tôi có mời một người bạn nước ngoài đến nhà dùng cơm. 

- Cần gì nói cho tôi biết? 

- Chủ nhật tôi đưa bạn tôi về quê chơi. Tôi dắt luôn mấy đứa nhỏ đi. 

- Mắc mớ gì đến tôi? 

- Tôi nói với anh bởi vì trên danh nghĩa anh còn là chồng tôi. 

- Khốn nạn! 

5. 

Đây là một con sông. Đây là những vườn cây ăn trái. Bây giờ cây không có trái. Nhưng mùa hè thì cây có nhiều trái. Kia là cái nhà. Đó là cái nhà của ông bà ngoại tôi. Tôi có ông ngoại, bà ngoại, cậu và dì. Tôi cũng có nhiều anh chị em họ. Chúng đều là học sinh. Chúng tôi rất thân nhau. Chúng thích đi thành phố thăm tôi vì chúng thích thành phố. Tôi thích đi thăm chúng vào mùa hè vì chúng trèo cây hái trái cho tôi ăn. Đây là con đường đất. Cô có mệt không cô Mesrimẻ Hoan nghênh cô đến nhà ông bà ngoại tôi. Xin mời vào! 

6. 

Cô Mesrime đúng là một cô giáo tiểu học nhiều kinh nghiệm. Cô tỏ ra chăm chú và thích thú nghe những câu nói tiếng Anh ngắc ngứ của thằng con hướng dẫn viên du lịch nghiệp dư của tôi. Nó mười hai tuổi học tiếng Anh được hai năm. Tôi thỉnh thoảng mời người nước ngoài mà tôi quen biết, như bà Mesrime, đến nhà ăn cơm hay cùng đi chơi, để các con tôi thực tập tiếng Anh. Bé Châu còn nhút nhát, chỉ ấp úng đáp khi được hỏi. Thằng Ninh tự tin hơn. Nó và cô Mesrime đã làm quen và trở thành đôi bạn trong bữa cơm gia đình ở nhà tôi. Cô Mesrime làm cho nó tin là tiếng Anh của nó lưu loát, cô hiểu hết điều nó nói và rất thích nói chuyện với nó. Cả ngày thứ bảy nó loay hoay thu thập từ vựng trong mấy cuốn từ điển và chuẩn bị bài văn giới thiệu làng quê của nó. Tôi thấy nó toát mồ hôi với chữ nghĩa. Cảm ơn cô Mesrimẹ Cô không bật cười sau mỗi từ mỗi câu thằng nhỏ rặn ra, thì đúng là một người rất tử tế. 

7. 

Nhưng mà tiếng Anh của thằng bé rất khá, thật mà. Ở trường tôi dạy có nhiều học sinh là di dân từ các nước thuộc địa châu Mỹ Latinh, châu á, châu Phi... có nhiều em không nói được tiếng Anh tốt như con trai của chị. Đứa bé này rất lanh lợi thông minh, và những điều nó nói thật là thú vị. Có thể với người khác thì thật buồn cười khi chỉ một con sông và nói đó là một con sông. Nhưng tôi biết người ta dạy tiếng Anh như vậy. Họ giơ một cuốn sách ra và bảo đây là cuốn sách. 

8. 

Đây là một gia đình. Đây là gia đình của tôi. Ninh chỉ vào từng người trong tấm ảnh cả nhà nó chụp chung vào Tết năm ngoái và được bà ngoại lộng kiếng treo giữa nhà. Hai đứa bé ngồi lọt thỏm trong lòng cha mẹ, đầu Ninh chạm cằm cha nó, nhưng đôi bờ vai rộng của người cha như bức tường thành che chở, cả nó và em nó trong vòng tay người mẹ, bé nhỏ hiền thục ngồi bên cạnh. Gương mặt của từng người đều rạng rỡ niềm vui, ánh mắt của hai đứa trẻ trong veo và sáng như những vì sao. 

Đó là hai tháng trước khi tất cả vỡ vụn, như tấm kiếng bị nghiến dưới bánh xe. Điều không thể tin được là kết thúc của mười lăm năm hạnh phúc là cuộc tranh chấp cái nhà. Ngôi nhà của cha mẹ tôi, và tôi muốn giữ nó cho các con. Anh ta cho là mười mấy năm qua anh làm như trâu bò để sửa sang xây dựng ngôi nhà, biến nó từ một căn nhà xộc xệnh thành phố lầu trị giá 200 lượng vàng. Anh ta đòi chia 100 lượng để mua một căn phố khác cho một người đàn bà khác. Chi tiết cuối cùng anh ta không nói ra nhưng tôi biết. 

Tôi chưa bao giờ nói với các con là chuyện gia đình mình đang chờ tòa án giải quyết. Nhưng hai đứa nhỏ chắc chắn biết cái " gia đình mình" ấy đang bên bờ vực thẳm, nhất là từ khi anh ta không cần đóng kịch nữa. Anh ta nổi điên lên vì người đàn bà kia cần gấp một mái nhà cho đứa con sắp sinh, mà tòa thì cứ lần lữa không xử dứt khoát được. Anh ta vẫn về nhà để khẳng định quyền sở hữu căn nhà, tuyên bố nếu tháng sau tòa lại không xử được thì anh ta vẫn cứ chia hai căn nhà ra mạnh ai nấy sống. Tôi thách anh ta làm điều đó. Từ một năm nay tất cả trao đổi ngôn ngữ giữa tôi và anh ta đều kết thúc bằng hai tiếng " khốn nạn" anh ta văng ra. Mỗi tiếng như một cái đinh tàn nhẫn đóng vào chiếc quan tài bên trong là một tình yêu nồng nàn. Giờ đây trái tim tôi chỉ nhói đau khi nhìn hai đứa trẻ. Cái " gia đình mình" đã là một cỗ xe lao tới đáy vực thẳm rồi. Tấm hình gia đình mình ở nhà đã bị xé nát trong một cuộc tranh cãi xô xát. Nên mỗi lần về nhà ngoại thấy tấm ảnh trong khung kính trên tường, hai anh em nó đều cầm xuống ngắm nghía. 

Đây là ba tôi. Ông ấy rất yêu thương chúng tôi. Vẫn bằng thứ tiếng Anh đớt đát, Ninh gân cổ thực tập đàm thoại với cô Mesrimẹ Tôi ngạc nhiên là Ninh có thể nói rất thản nhiên cái điều ngược lại điều nó biết và tôi đã nói với nó nhiều lần: Ba con không còn yêu thương các con nữa. Có lẽ đó chỉ là những câu thực tập tiếng Anh. Đâu cần cảm xúc khi thực tập ngôn ngữ. Cô Mesrime nói đây thật là một gia đình hạnh phúc. Tôi bất giác muốn nhìn vào mắt cô Mesrime, tự hỏi là một phụ nữ phương Tây trên bốn mươi như cô có cảm nhận được không cái gọi là hạnh phúc trong gia đình tôi vào buổi tối chị đến nhà ăn cơm, và tôi nói là chồng tôi bận làm tăng cạ Nhưng cô Mesrime mãi nhìn tấm ảnh. Nếu là cái gia đình trong ảnh thì quả là hạnh phúc. 

9. 

Một phần ba học sinh của tôi là con trong một gia đình ly dị nhau hay một người mẹ độc thân. Nhưng khi miêu tả một gia đình chúng đều nói về cả cha và mẹ, thậm chí về một người cha tưởng tượng hay một người mẹ đã bỏ chúng đi từ lâu. Một phần ba công việc của tôi là lắng nghe chúng, trò chuyện với chúng, và cùng chúng cầu nguyện cho một phép mầu xảy ra: gia đình chúng đoàn viên êm ấm. Tôi đã từng nghĩ rằng tôi sẽ chấp nhận mọi cái giá phải trả để cho con tôi không bất hạnh. Nhưng cuối cùng chúng tôi đã ly dị vào tháng trước. Cho đến bây giờ tôi cũng không biết tại sao và như thế nào. 

Tôi muốn đưa đứa con gái 10 tuổi của tôi cùng đi du lịch, nhưng nó nói: Không. Con biết mẹ cần một mình để suy nghĩ. Con chỉ xin mẹ một điều. Mẹ đưa con về trang trại của ông bà nghỉ qua mùa lễ này, nhưng xin mẹ khoan nói với ông bà là cha mẹ đã ly dị. Khi tôi trò chuyện với bé Ninh, tôi nhớ con gái của tôi làm sao. Và thực tình buổi cơm tối ở nhà chị rất vui vẻ đầm ấm, nhưng tôi nhìn trên gương mặt những đứa trẻ và qua cách cư xử nói năng của chúng, tôi thấy cái mà tôi đã thấy trên gương mặt con gái tôi: một thiên đàng đã sụp đổ. Tôi hiểu được chị cảm thấy thế nào khi nhìn đứa con bám víu lấy tấm ảnh chụp gia đình xa xưa để tiếp tục thêu dệt về một hạnh phúc mà nó đang khát khao. Tôi cũng cảm thấy chị mạnh mẽ biết bao. Một triệu gia đình trên thế gian này đổ vỡ vì một triệu lý do khác nhau. Tôi thật không ngờ là mình đi nửa vòng trái đất để gặp mình trong một phụ nữ khác, để xem lại một bi kịch đã hạ màn ở nhà mình. Tôi cám ơn chị về tất cả những gì chị đã làm cho tôi trong những ngày quạ Đó là những ngày rất có ý nghĩa đối với tôi, và tôi sẽ còn suy ngẫm về nó nhiều hơn nữa trên quãng đường sắp tới của mình. Tôi tin chị có đủ sức mạnh để vượt qua mọi trắc trở cuộc đời. Nhưng cũng xin chúc chị may mắn. Hẹn gặp lại. 

10. 

- Cô Mesrime bay rồi hở mẹ? 

- Ừ. Cô ấy bay qua Bangkok để bay tiếp đến Nepal. 

- Cô ấy vui vẻ dễ thương ghê mẹ há? Mà cô ấy đi Nepal chi hở mẹ? 

- Cô ấy đi tìm một tu sĩ dạy cô ấy cách nhìn vào tâm hồn của mình. 

- Để làm gì hở mẹ? 

- Mẹ nghĩ là cổ muốn biết tại sao tình yêu chết đi và làm sao cho nó sống lại. 

- Cô Mesrime hứa với con là sẽ viết thư cho con. Nếu cô ấy biết được tại sao, con sẽ xin cô ấy nói cho con biết. 

Đứa bé ấp bàn tay tôi giữa hai lòng bàn tay của nó. Bàn tay của đứa con trai 12 tuổi, mà tôi cảm thấy rắn rỏi nhiệt thành. Nó nói tiếp, khẳng định: Cô ấy sẽ biết được, và con sẽ nói cho mẹ biết. Tình yêu vẫn ở trong lòng mình, chỉ cần mình biết làm cho nó sống lại, phải không mẹ?

TÙY SỨC MÀ LÀM

Đức Phật đang truyền pháp tại một vương quốc nọ, nhà vua cho dọn đại tiệc để cúng dường  Đức Phật và chúng tăng. Bấy giờ, trong thành có một bà lão nghèo khổ, trong nhà chẳng có thứ gì đáng giá, hàng ngày hành nghề ăn xin kiếm sống. Nghe nói nhà vua đang dọn đại tiệc cúng dường Đức Phật , bà cũng muốn dâng lên Đức Phật một thứ gì đó. Nhưng nhìn đi nhìn lại, trong nhà chả có gì, bà ngậm ngùi than. Bỗng bà nhìn thấy ít đậu nành mà người ta đã cho bà, bà mừng rỡ. Bà lão vội chạy đến cung vua, xin vào dâng ít đậu nành ấy cho Đức Phật. Lính gác thấy bà lão nghèo khổ rách rưới lại mang một ít đậu nành vào cung thì quá tức cười và lẽ dĩ nhiên, không cho bà vào.

Đức Phật trong cung biết được chuyện ấy, dùng phép thu lấy đâu nành từ tay bà lão bỏ vào tất cả các món ăn của nhà vua dọn ra. Vua ăn món nào cũng thấy có hạt đâu tức giận gọi đầu bếp lên xử tội. Đức Phật ngồi bên liền bảo:

- Đại Vương, đây không phải do lỗi quả đầu bếp. Những hạt đậu này là của bà lão cực khổ ngoài kia cúng dường.

Nhà vua tỏ vẻ không bằng lòng. Đức Phật nói tiếp:

- Bà lão nghèo khổ ấy có một tấm lòng chân thiện, tuy chỉ là những hạt đâu nhỏ nhoi nhưng có thể giúp Đại vương bố thí cơm ăn, cho nên trong cơm đều có đâu nành.

Nhà vua nói:

- Những hạt đâu nành ấy thì có đáng gì? Làm sao sánh được với những thứ bố thí lớn lao của ta?

Đức Phật nói:

- Đậu của bà lão tuy ít ỏi nhưng sau này lại nhận được phúc thiện nhiều hơn cà Đại vương.

Nhà vua hỏi:

- Lẽ nào ta dùng đại tiệc cúng dường chúng tăng như thế mà không bằng ít đậu của bà lão ấy sao?

Đức Phật giải thích:

- Đậu của bà lão tuy ít nhưng bà ta bố thí bằng hết khả năng của mình. Đại vương bố thí tuy nhiều nhưng những thứ ấy đều lấy từ dân chúng, Đại vương có mất mát gì? Thế mới nói, sự bố thí của bà lão là rất nhiều, sự bố thí của Đại vương là rất ít, cho nên bà lão sẽ nhận được phúc thiện nhiều hơn.

Nhà vua tỉnh ngộ, sai người mời bà lão vào cung.

Một Thằng Nhỏ

Lý Lan

Thằng nhỏ đêm đêm về ngủ ở thềm nhà tôi . Nó cũng ý tứ, chờ cho trong nhà khóa cửa tắt đèn rồI mớI trảI tấm ny-lông cũ sát bên hiên trái, để phòng khi có chuyện bất kỳ nửa đêm ngườI trong nhà vẫn còn lốI ra vô . Chừng 6g sáng nó thức dậy, dọn dẹp tươm tất, xếp tấm ny-lông bỏ vô cái bị đeo trên vai, là xong . Ban ngày nó đi lượm ve chai hay làm gì ở đâu không ai biết . Mà ai quan tâm đến thằng nhỏ bụI đờI làm gì ? Nó không bị dị tật hay tàn phế hay quá nhỏ để gợI lòng thương hạI của ngườI khác . Tuổi đờI khỏang 13-14, nó có vẻ “sống được” trong thờI buổI mà ngay một ngườI trưởng thành đã thành đã có nghề nghiệp còn hốc hác vì cơm áo hàng ngày . 

Trong nhà tôi có 3 ngườI làm nghề giáo: ba tôi, chị tôi và tôi . Tùy theo thờI khóa biểu của từng ngườI, luôn luôn trong nhà tôi hễ ngườI này đang dạy ở trường thì ngườI khác ở nhà . Chúng tôi cũng “sống được”, vì nói chung, cái khó ló cái khôn, mỗI ngườI thầy trong nhà này đều có một nghề tay trái . Chị tôi thêu máy, ba tôi dịch sách, còn tôi đi dạy thêm lớp đêm . Chúng tôi sống đơn giản, ít nhu cầu, tự thấy mình nhàn, tôi không buồn nhìn lên và cũng ít khi nhìn xuống . 

Lẽ ra tôi cũng chẳng để ý đến thằng bé . Nó hòan tòan chẳng can hệ gì đến sinh họat trong gia đình hay công tác ở cơ quan tôi . Thậm chí, ngày qua ngày, tháng qua tháng, thằng bé ở đậu hiên nhà tôi cả năm, mà tôi chớ hề biết tên nó, chua hề nói vớI nó 1 câu, và không hè thóang nghĩ đến nó nếu nó không lảng vảng ngay trước mặt . Mà mấy khi nó gặp tôi! Ban đêm tôi khóa cửa ở trong nhà, ban ngày nó lạI đi đâu mất . 

Lần tôi gặp nó buổI xế trưa ở chợ An Đông là hòan tòan tình cờ . Năm bảy ngườI đàn ông lẫn đàn bà xúm quanh nó .Họ hò hét, chửI bớI, khua chân múa tay . Tôi đứng lạI xem vì nhận ra thằng nhỏ . Nó lầm lì đứng đó, vai đeo cái bị như tôi đã từng thấy . Mấy ngườI kia, ngườI thì hùng hổ nhào vô đòi đánh nó, ngườI thì can ra e đánh chết thằng nhỏ ở tù . NgườI khác lạI gay gắt bảo: 

- Đánh cho nó chừa . Để chi cái giòng ăn cắp đó . 

Thằng nhỏ nhìn thấy tôi, hét lên: 

- Tôi không ăn cắp . 

- Hả, không ăn cắp hả mày mà không ăn cắp hả ? 

Họ sấn tớI muốn bợp tai thằng nhỏ . Vài ngườI hét: 

- Mày chạy đi . Còn đứng đó mà cãi ? 

Thằng nhỏ không chạy . Gã đàn ông lực lưỡng tát vô mặt nó một cái làm nó xiểng liểng . Tôi cảm thấy bất bình . Thằng nhỏ bị 1 cái đá nữa ngã chúi xuống đất . Tôi nhắm mắt lạI như 1 phản xạ khi có ai bật lửa ngay trước mặt . RồI tôi mở mắt ra nhìn thằng nhỏ lồm cồm bò dậy . Mặt nó sưng lên, môi bị giập chảy máu ri rỉ . Công an đến . Gã đàn ông bám theo anh công an giảI thích phân bua . Thằng nhỏ đứng thẳng dậy nhìn tôi . Đôi mắt nó rõ ràng là muốn nói điều gì . Nhưng đôi mắt tôi lạI tránh đi nơi khác như xấu hổ ? Tôi đâu phảI là kẻ áp bức nó . Mà chuyện phảI trái ra sao tôi có biết đâu mà bênh vực nó . Mà nó cũng chẳng phảI em, cháu hay ngườI quen gì của tôi . Ơ, cũng có quen, nhưng mà … Tôi bỗng nhiên phát bực vớI mình, chậc lưỡI, tự rủa mình giữa đường hóng chuyện tào lao . Quay mặt đi, để tỏ rà ngườI ngòai cuộc , tôi đeo bộ mặt dửng dưng lầm lũi đạp xe về nhà . 

Nếp sống trong gia đình tôi bình lặng . Mẹ tôi ăn chay, đôi khi cả nhà ăn chay theo để mẹ khỏI vất vả nấu 2-3 thực đơn . Tôi có 2 chị em, ngườI nào cũng lớn, có ăn học, có nghề nghiệp đòi hỏI tư cách và đức nhẫn nhịn . Chúng tôi không luôn luôn hòa hợp vớI nhau nhưng mỗI ngườI biết tự giớI hạn mình để duy trì cuộc sống chung thanh bạch . Tôi không tự hào về nếp sống này, cũng không phàn nàn hay có ý định thay đổI .Hình như mấy năm gần đây tôi thành ngườI dễ chịu, sao cũng được . 

Mẹ tôi hỏI: 

- Sao mặt con tái đi vậy ? vô nằm nghỉ đi, chắc con say nắng 

Tôi không cãi rằng say nắng thì phảI đỏ mặt nhức đầu, chỉ lặng lẽ vô buồng mình nằm nghỉ . 

Thằng nhỏ không biết có sao không ? Trước đây tôi chẳng hề nghĩ đến nó như 1 ngườI có tính cách . Nó láu cá hay đần độn ? Nó hỗn láo hay nịnh nọt ? Hóa ra nó khẳng khái . Nó hét lên giữa chợ :”Tôi không ăn cắp”, chứ không chịu chạy bỏ danh dự để cứu lấy mạng . Nó bị đánh, bị đá, đập mặt xuống lề đường đá xanh tóe máu môi mà nó vẫn đứng dậy . Nó đứng thẳng dậy và nhìn thẳng vào tôi . Sao tôi lạI quay mặt bỏ đi như kẻ chạy trốn ? 

- Con uống nước sâm cho mát . 

Mẹ tôi gọI nước nấu từ lá mã đề, rễ tranh, mía lau để giảI nhiệt là nước sâm . Mẹ than là trờI nóng quá . Tôi bỗng buột miệng nói: 

- Thằng nhỏ ở bên hiên nhà mình đó mẹ …. 

- Ờ, thằng Cần đó hả ? TộI nghiệp, thỉnh thỏang mẹ cho nó tiền mà nó nhất định không lấy . Kệ nó con, cho nó ở đó mình cũng không thua thiệt gì . 

- Nó … 

- Nó … thì sao con ? 

Tôi không biết nói sao . Tôi thật tình cũng không biết nói gì về nó . Tự nhiên nó ám tôi, tôi buột miệng nói ra . Tôi thương nó hay ngờ nó ? Tôi muốn tìm hiểu về nó, hay muốn chia xẻ vớI mẹ mốI quan tâm về nó ? Không, chẳng hề gì cả . Tôi đi nắng về mệt quá mà thôi . Mẹ bảo tôi ngủ đi . Tôi uống 1 viên thuốc cảm rồI ngủ . 

Khỏang 9g tốI tôi đi dạy ở trung tâm về . Thằng nhỏ rõ ràng cố ý đón tôi ngay ở đầu ngõ . Nó nhìn tôi vớI đôi mắt trong suốt: 

- Em không ăn cắp . 

Tôi đứng lạI trước mặt nó, im lặng như bị bất ngờ . Nó nói tiếp, giọng trẻ con mà sắc lạnh: 

- Em bán vé số chứ không ăn cắp . Thằng cha kia mớI ăn cắp . Nó ăn cắp nên nó đánh nó chửI em là đồ ăn cắp . 

Tôi cảm thấy nặng ngực ngộp thở cố đưa tay đặt lên mái đầu thằng nhỏ để bày tỏ niềm cảm thông . 

- Tôi biết … 

Thằng nhỏ né đầu khỏI bàn tay tôi, ánh mắt sáng rực nhìn thẳng vào mặt tôi . Nó nhìn tôi y như lúc nó đứng dậy từ mặt đường, giập môi, sưng mặt, nhìn thẳng vào tôi . Khi đó tôi biết là nó không ăn cắp . Nhưng tôi quay đi như trốn chạy . Bây giờ tôi cũng xấu hổ quay mặt đi, vộI vã như chạy trốn cái câu hỏI trong ánh mắt dữ dộI của thằng nhỏ: TạI sao ?

THỬ THÁCH

Bùi Hưu tể tướng nhà Đường là một thiền nhân chân chính. Người con trai tên Bùi Văn Đức tuổi trẻ đã đỗ trạng nguyên, được hoàng đế phong làm hàn lâm. Nhưng Bùi Hưu không muốn con mình thăng quan tiến chức sớm nên đưa Bùi Văn Đức vào chùa tu hành tham học đồng thời muốn anh nếm trải khổ cực. Vị hàn lâm học sĩ trẻ tuổi ngày ngày ở trong chùa gánh nước chẻ củi làm lụng vất vả thì trong lòng rất phiền não và oán hận phụ thân đã đưa anh vào đây là thân trâu ngựa. Nhưng lệnh cha khó trái, anh ta phải miễn cưỡng chịu đựng.

Nhưng qua một thời gian chịu đựng cực khổ, Bùi Văn Đức cuốc cùng cũng chịu hết nổi, cất tiến oán than: "Hàn lâm gánh nưới lưng đẫm mồ hôi, hòa thượng ăn xong làm sao tiêu được?"

Hòa thưỡng Vô Đức trụ trì nghe thấy, mỉm cười đáp lại một câu thơ:'Lão tăng thắp một nèn hương, có thể tiêu vạn kiếp lương:.

Bùi Văn Đức nghe vậy giật mình, từ đó kiềm chế thân tâm, ra sức làm việc.

Người vĩ đại không phải cứ ngồi trên cao chờ người ta sùng bái. Người thiền là phải biết nỗ lực từ những công việc thấp hèn cực khổ, tôi luyện ý chí.

NHÌN ẮT THẤU, NHẢY ẮT QUA

Thiền sư Trí Đức kể một câu chuyện có liên quan đến tính nhẫn nhịn như sau:

Ở Sơn Đông có người tên Trương Công, ông thề rằng trong cuộc đời mình phải thực hiện được 100 điều nhẫn nhịn lớn. Sau khi đã trải qua 99 lần nhẫn nhịn, lần thứ 100 đúng vào ngày cháu trai của Trương Công lấy vợ. Ngày hôm ấy có một vị đạo sĩ từ đâu đến, muốn thử tính nhẫn nhịn của Trương Công, vị đạo sĩ nói với Trương Công rằng ông ta muốn ngủ với nàng dâu một đêm. Trương Công cảm thấy thật là khó xử, nhưng rồi ông nghĩ lại, trước ăn chuyện nhục nào chẳng nhẫn nhịn được, lần cuối này có gì mà không làm được chứ?

Thế là Trương Công thuyết phục cháu mình giúp ông hoàn thành tâm nguyện. Cho vị đạo sĩ vào ngủ với cô dâu. Vị đạo sĩ vào phòng cô dâu, vừa nhảy vừa nói liên tục: "Nhìn ắt thấu, nhảy ắt qua". Vị đạo sĩ nhảy suốt đêm đến sáng thì bỗng lăn đùng ra chết. Cô dâu sợ hãi kêu la, mọi người vội vào xem thì thấy vị đạo sĩ đã hóa thành một người vàng.

Ở trên là cố sự Trương Công nhẫn nhịn 100 lần hóa vàng, ở Sơn Đông ngày nay có tòa "Bách nhẫn đường" nguy nga để kỷ niệm đức "nhẫn nhịn" của Trương Công.

Trong cuộc sống thực, chúng ta chẳng thể nhẫn nhịn quá mức kiểu như Trương Công. Nhưng chúng ta cũng nên học lấy chữ nhẫn chân chính để biết khoan dung hơn với mọi người.

TIÊN TRI

Một nhà tiên tri nói rằng thế giới sau này sẽ là một bình minh tươi sáng trong đó con người được sống tự do không có luật lệ ai muốn ở đâu thì ở, làm gì thì làm, đi đâu cũng được không ai ràng buộc.

Nghe vậy, Vô Ðắc thưa:

- Cháu cũng tiên tri về một thế giới tương lai khác.

- Thế giới nào?

- Thưa, thế giới đó sau thế giới mà bác vừa tiên đoán. Nhà tiên tri ngạc nhiên hỏi:

- Thế giới đó ra sao?

- Thưa, bây giờ người ta lại thích sống khuôn khổ, luật lệ sau khi đã mệt mỏi rong chơi, chán chường phóng túng.

Thằng Bé Cu Li

Lý Lan

Dạo hoa phượng còn đỏ rực trên cành , thằng bé bắt đầu bằng một nghề nhàn hạ một cách chân chính : bán trà đá . Mẹ nó sắm cho nó đủ bộ đồ nghề : Một thùng càrem bằng mốp cũ kỹ , sang lại của ông già Năm . Một cái ấm nhôm hơi cũ , nhưng được mẹ nó kỳ cọ bằng tro , chà đánh bằng xơ mướp nên sáng loáng lên , coi cũng vệ sinh lắm . Và hai cái ly thủy tinh . 

Mỗi sáng , trước khi quảy gánh ve chai ra đi , mẹ nó nấu một nồi nước sôi , pha trà , đổ vô ấm nhôm . Nó mua ở tủ lạnh nhà bác Ba một chục đá cục bỏ vô thùng càrem , chèn bao nylon thật kỹ trước khi đập nắp thật kín . Nó quàng dây qua vai gầy , đeo thùng càrem ngang hông , thân hình bé nhỏ hơn vẹo đi một tí . Một tay xách ấm nước , một tay cầm hai cái ly , nó đi bộ hai cây số từ nhà đến bến xe Ký Thủ Ôn . 

Bán trà đá tưởng như một nghề chơi chơi : mình chỉ việc xách ấm và ly đi đến một người khách và mời : " Trà đá , chú " , hay : " Trà đá Dì ! " . Khách có thể hỏi : " Bao nhiêu một ly ? " . Trả lời : " Một trăm đồng " . Khách gật đầu : " Cho một ly " . Mình chỉ việc bỏ cục đá vào ly , rót đầy nước trà vào . Ðá tan làm ly nước rịn mồ hôi . Nước trà màu nâu hổ phách trong veo , thoảng mùi thơm lá dứa . Khách cầm ly uống ừng ực , nước trà chảy qua cổ họng đang khác khô , tới bao tử , làm mát cả ruột gan . Khách đà khát , mặt mày tươi tỉnh lại , vui vẻ móc túi trả tiền . Thế là được một trăm đồng . Khỏe re . Vì vậy già trẻ bé lớn gì cũng có thể bán trà đá . 

Nhưng bến bến xe Ký Thủ Ôn là một bến xe nhỏ , chỉ có mấy chiếc xe đò cà tàng , mỗi ngày vài chuyến , chạy đến những xứ sở buồn hiu như Cần Giuộc , Chợ Trạm , Cần Ðước , Gò Công . Người về xứ đó không nhiều , bến xe lưa thưa hành khách . Mỗi lượt tài mới có năm bảy khách mà đã tới cả chục người bán hàng rong vây quanh , ồn ào chào mời nhặng xị " Bánh tráng phồng đây " , " Cốm ngò đây " , " Kẹo dừa " , " Trà đá đây " , " Trà đá hông ? " " Trá đá chú " , " Trà đá ... " . 

Thằng bé cũng lăn xả vô . Nhưng hoặc là nó không cạnh tranh lại đám trà đá " chuyên nghiệp " hơn , hoặc nếu hôm nào kiếm được mối thì sẽ bị tụi kia kiếm chuyện quần một trận cho " biết điều " hơn . 

Cuối cùng thằng bé lủi thủi xách ấm nước và đeo thùng đá cục đi lang thang xuống phố . Xe cội đông đúc làm sao , người ta quan trọng làm sao , ngồi quán có nhạc đệm , dù che , uống nước cam tươi hay La hán quả . Nó đi mỏi rục giò mà chỉ bán được một ly trà đá cho chú xích lô , một ly cho chị bún riêu , một ly nửa cho ông già vé số . Hôm nào may lắm cũng có thể bán được chục ly . Có hôm mưa gió eo xèo , chẳng ai thèm uống trà đá . Mấy cục đá buổi sớm bự hơn nắm tay , đến chiều teo lại bằng ngón chân cái , đến tối thì tan biến luôn . Lỗ vốn ! 

Một hôm nó đang đi lững thững thì có người kêu trà đá ! Ôi , trúng mánh ! Hàng chục người đang làm việc ở một bãi đất ngổn ngang gạch đá vôi vữa xà bần tôn thép ... Hẳn là họ làm việc nặng nhọc lắm , người nào người nấy mồ hôi mồ kê đầm đìa như tắm . Một người kêu trà đá , lập tức mấy người kia kêu theo . Chưa từng có bao giờ trà đá đắt như vậy . Thằng bé lăng xăng lít xít , tay chân lanh lẹ đập đá , rót trà, bưng ly , chạy lui chạy tới như một tay trà đá chuyên nghiệp . Mất người thấy thằng bé có vẻ tháo vát , tỏ ra thân mật và trêu chọc nó . Nó không thật sự hiểu hết những lời đùa cợt , nhưng vẫn toe toét cười , miệng rộng tới mang tai . 

Vèo một cái , ấm trà hết veo . túi nó rủng rỉnh ngàn bạc . Mặt mày nó phớn phở , người nó thơ thới , lòng nó rộn ràng . Môi nó chỉ chực nở thành nụ cười và tai nó cũng vểnh lên để đón nghe mọi điều người ta nói . Một hồi nó tự thấy đã quen với mấy người lúc nãy là khách hàng của nó . Nó bạo dạn hỏi chuyện : 

- Mấy anh làm gì ở chỗ này vậy ? 

Họ cười : 

- Làm cu li chứ làm gì hả nhỏ ? 

- Là làm cái gì ? 

- Là đào đất , xúc xà bần , khiêng gạch , vác xi măng , là làm đủ thứ chuyện mà người ta sai biểu . Cu li là làm cực khổ như trâu bò mà mỗi ngày công được có năm sáu ngàn bạc . 

Thằng bé tròn mắt kêu lên : 

- Năm sáu ngàn lận ? 

Thật là một con số vĩ đại . Từ ngày đeo thùng đá và xách ấm trà đi bán dạo , nó đã biết đồng bạc khó kiếm như thế nào . Cả ngày trời lang thang dầm mưa , dãi nắng , có khi nó chỉ kiếm được vài trăm . Hôm nào trúng mánh như hôm nay cũng chỉ hơn ngàn bạc . 

Nó lẩm nhẩm cộng tất cả tiền dành dụm từ hồi đi bán trà đá tới giờ vẫn chưa bằng được cái con số năm , sáu ngàn đó . Mà đó chỉ là tiền công một ngày làm mà thôi . Nó ngước nhìn những công nhân xây dựng một cách ngưỡng mộ và thật thà nói lên ước vọng của nó : 

- Phải chi em được làm cu li . 

Mọi người phá ra cười : 

- Không chuyên gì mới làm cu li . Cực chết mẹ chứ chơi à ? 

Họ chỉ một người ăn mặc lịch sự , đang coi bản vẽ nói : 

- Có ước mơ thì mơ thành kỹ sư như ông đó , vừa khỏe vừa có tiền . Nhưng mà phải học giỏi thiệt giỏi mới hòng ! Mày có đi học không ? 

- Có , em học hết lớp năm rồi . Tựu trường này em lên lớp sáu . Mẹ nói lên cấp hai , muốn đi học tốn nhiều tiền lắm . Ðồng phục , sách vở , tiền bẩo trợ , tiều sửa chữa trường , đủ thứ hết . Mẹ sợ không đủ tiền đóng nên biểu em nghỉ hè đừng đi chơi , đi bán trà đá để dành tiền mai mốt phụ với mẹ đóng tiền học . 

Mọi người nhìn thằng bé đen đủi còm nhom . Có thể nhận thấy qua ánh mắt vẻ mặt họ một niềm thương cảm . Nhưng chẳng ai nói gì cả . Mấy người lớn tuổi chắc cũng có con cái lớn cỡ nó , chắc họ cũng đang lo nghĩ về tiền học , tiền sách vở , áo quần và vân vân ... 

Với lại cũng hết giờ giải lao rồi . Họ lại làm việc quần quật , không hở tay , hở miệng , hở mắt ra mà ngó tới nó nửa . 

Nhưng thằng bé vẫn đứng đó nhìn người ta làm việc . Nó thấy đẩy xe cút kít chở xà bần đi đổ không khó gì . Tưới nước cho ướt gạch , rồi tiếp gạch cho thợ xây thì nó nhắm nó cũng làm được . Ngay cả chuyện trộn hồ , nó đứng coi một hồi thì kết luận nó cũng ... làm được , nếu nó cao vã to hơn chút nữa .

Tất nhiên là công việc đòi hỏi nhiều sức lực . Nhưng mà thằng bé cho rằng nó cũng dẻo dai lắm . Quả là cực nhọn thật . Nhưng đi bộ suốt ngày với thùng đá đeo bên hông và ấm nước gần bốn lít trong tay cũng không phải là việc nhẹ nhàng gì . Nó đâu có sợ cực . Vả lại , nó thấy người ta làm việc rất vui . Không khí lao động tất bật làm nó đứng coi mà cũng thấy hăng hái và táy máy tay chân . 

Ấm trà đã hết rồi . Như mọi khi nó có thể đi lượm trái dầu quăng lên không trung để ngó chúng rơi xuống , xoay tít thật vui mắt . Nhưng bây giờ thằng bé không màng gì đến trò chơi đó . Nó lảng vảng ở công trường xây cất coi người ta làm , rồi động tay động chân phụ một người đang đẩy xe cút kít , gặp phải mô đất cao , xe không lên nổi . Thấy không ai kêu rằng mình vướng tay vướng chân họ , thằng bé bạo dạn hơn . Khi chú thợ xây kêu : " Gạch " , nó lập tức ba chân bốn cẳng phóng lại đống gạch , ôm một mớ chạy lại tiếp ngay . Rồi cứ chạy đi chạy lại tiếp gạch tiếp hồ suốt buổi đó . 

Hôm sau , mới hưng hửng sáng thằng bé đã có mặt ở công trường , với thùng đá và ấm trà . Nhưng hôm đó ai cũng bận tối mặt . Cứ nghe cai với đội trưởng hò hét công nhân mà hãi hùng . Nào là xi măng phải dọn kho cất vô , nào là gạch đá về sân bãi đâu mà đổ . Bọn vật tư chết tiệt , khi cần thì không có , khi chưa cần thì đỗ tới ào ào , không nhận thì mai mốt không có dùng , nhận bây giờ thì nhét vô đâu . Mấy thằng kia ra dọn hết đống xà bần này coi ! Thằng này nửa , vô kho xếp xi măng lại coi rộng được chỗ nào không ! Còn thằng nào ra trộn hồ nè ! Còn thằng nào nửa ... Hết THẰNG rồi . Ai cũng bù đầu tối mặt , mà công việc thì cứ việc này đẻ ra việc kia . 

Ông đội trưởng gào thét để chỉ huy một hồi khản cả tiếng . Bỗng ông thấy thằng bé . Hôm qua ông cũng thấy nó lăng xăng ôm gạch tiếp thợ hồ , ông chỉ mặt nó quát : 

- Thằng này phụ hồ đươ(.c không ? 

- Dạ , được 

Nó gật đầu lia lia . Ông đội trưởng phất tay , bố trí nó " công tác " chung với một ông thợ già . Thằng bé xông vô làm như chiến sĩ xông pha trận mạc . 

Khi nó đeo thùng đá và xách ấm về , ông đôi trưởng xoa đầu nó nói : 

- Còn bao nhiêu trà đá coi như ta uống hết . Chiều thứ bảy trả công luôn . 

Bữa nay mới thứ năm . Thằng bé về nhà , thân thể ê ẩm suốt đêm , lòng thì hoang mang không biết mình có thể được lĩnh bao nhiêu tiền công , và liệu ông đội trưởng có quịt mình không ? chú thợ già mà nó phụ hồ lúc trưa có nói nó nhỏ quá , làm toàn việc vặt , chắc được nửa tiền công thôi . Ba ngàn đối với nó cũng lớn lắm rồi . Nhưng nó siêng năng chịu khó như vậy , có thể được bốn ngàn . Ôi bốn ngàn ! Nó quên được phần nào sự mệt mỏi thân xác và ngủ thiếp đi . 

Hôm sau nữa mới chỉ là ngày thứ sáu . Thằng bé tới công trường khi ở đó co người bảo vệ và thủ kho . Nó lảng vảng quanh quẩn rồi đánh bạo hỏi anh bảo vệ : 

- Bữa nay em có có được làm nửa hôn ? 

- Mầy ấy hả Công trường không bóc lột sức lao động trẻ em . Hôm qua kẹt quá , chứ bữa nay thì miễn .

Thằng bé khẩn khoản nói là nó thích làm cu li lắm và biết đâu bữa nay công trường cũng kẹt nửa . Anh bảo vệ nhún vai : 

- Chờ ông đội trưởng tới coi ! Mướn mày mang tiếng chứ ích gì ? 

Nó phập phồng chờ ông đội trưởng . Chờ hoài chờ hủy sao ổng lâu tới vậy . Cai đã thúc thợ bắt tay làm . Không ai kêu thằng bé làm gì cả . Nhưng nó không đợi kêu . Vừa thấy chú thợ già hôm qua chuẩn bị đồ nghề , nó lập tức đi ôm gạch lại chỗ ông , nhúng nước cho ướt gạch , súc hồ vô xô , xách tới để cạnh ông , rồi chăm chỉ tiếp gạch . Tuy nó nhỏ xíu chưa thạo việc lắm , nhưng tháo vát và dễ bảo nên ông thợ già chịu cho nó phụ . Cuối ngày hôm đó , ông đã khoái nó tới mức hứa hẹn sẽ truyền nghề cho nó nếu nó muốn . 

Sáng thứ bảy nó đang làm thì ông đội trưởng xuất hiện . Ông chỉ mặt nó : 

- Thằng này làm nổi hôn ? 

Nó vội vã gật đầu : 

- Dạ nổi chứ ! Con làm từ hôm kia , hôm qua lận mà ! 

Ông không nói gì thêm , bỏ đi . 

Chiều thứ bảy . Thật là một buổi chiều trọng đại . Thầy thợ là xong việc không vội về như mọi khi . Họ thong thả rửa mặt mũi tay chân , ngồi hút thuốc lá và nói chuyện tầm phào chờ ông đội trưởng . Ông ta đã đi lên công ty lãnh tiền tạm ứng để trả lương công nhân . Mọi người tuy không tỏ ra sốt ruột , nhưng cũng ngong ngóng bóng hình ông đội trưởng . Cũng có khi công ty đang kẹt tiền , hay bản chiết tính của đội có trục trặc gì đó , thì sẽ không có tiền . Ông đội trưởng sẽ đến rất trễ để những công nhân không kiên nhẫn bỏ về bớt , và ông đeo một mặt bí sị khất nợ với những kẻ kiên trì đến thứ hai thứ ba ... 

Nghe tới tình huống này , tim thằng bé thắt lại . Chẳng lẽ nào ? Bao nhiêu đơi chờ , bao nhiêu lo lắng của nó . Suốt ba ngày nay . Liệu nó có được trả lương không ? Trả bao nhiêu ? Trả mấy ngày công ? Hôm thứ sáu ông đội trưởng không có mặt ở công trường , đâu có thấy nó làm việc . Hôm nay ổng cũng không nói rõ ràng là ổng chấm công nó . Tất cả lo lắng đó , nó chỉ còn cách nhẫn nại chờ ông đội trưởng tới phút phát lương mới biết . Nếu mà ... Tim thằng bé suýt vỡ ra . Nó như ngồi trên lửa bỏng vạc dầu , nhấp nha nhấp nhổm ngóng ra đường . 

- A ! ông đội trưởng về ! 

Nó hét to lên , mừng vui đến nỗi những người khác phải phì cười . 

Ông đội trưởng dựng xe , ôm cái túi da căng phồng vô lán bảo vệ . Ông giở sổ chấm công ra , dò theo danh sách , đếm ngày công của từng người , đếm tiền , rồi trao cho họ . Ông cứ theo thứ tự trong sổ chấm công mà phát . Cuối cùng , hết danh sách . 

Thằng bé không có tên trong sổ chấm công ! Nó đứng thậm thò nhìn ông đội trưởng , mặt tái đi , tay chân lạnh ngắt . Chờ cho người cu li cuối cùng ra về , ông mới làm như chợt nhớ thằng bé . 

- Thằng kia , lại biểu . 

Nó lật đật chạy lại , ngước đôi mắt trẻ thơ đầy lo âu nhìn ôn đội trưởng . Ông cầm một cọc tiền giấy một ngàn , hỏi : 

- Mày làm mấy ngày ? 

- Dạ , ba ngày : thứ năm , thứ sáu với lại thứ bảy . 

Ông đếm tiền , một , hai , ba , bốn , năm , sáu , bảy , tám , chín . 

Ông ngừng lại hỏi : 

- Ba mày làm gì ? 

- Dạ , ba con chết hồi năm ngoái rồi . 

Ông nhìn nó một chút , đếm tiếp mười , mười một , mười hai . 

- Má mày làm gì ? 

- Dạ , má con mua bán ve chai . 

- Mày có đi học không ? 

- Dạ có . 

- Vậy ráng mà học . Chứ là cu li , biết cực chưa ? 

- Dạ , con chịu cực được mà . 

Ông đếm tiếp : mười ba , mười bốn , mười lăm . 

Ông toan đếm nửa nhưng đắn đo một chút , nói : 

- Má mày có đánh đề , đánh bài không ? 

- Dạ , không . 

Ông đếm nốt : mười sáu , mười bảy , mười tám . Ông đưa tiền cho thằng bé . 

- Ðem về cho má mầy cất , đừng chơi điện tử hết nghe ! 

Xong , ông đứng dậy , đi về . 

Thằng bé cầm mười tám tờ giấy bạc mà ngón tay nó run bần bật . Nó chưa từng cầm trong tay một món tiền lớn như vậy . Mà lại là tiền chính nó làm ra , bằng ba ngày quần quật ngoài trời nắng , bằng sự cố gắng vượt quá sức trẻ em . 

Má nó cũng xúc động đến rơi nước mắt khi nó đưa tiền cho bà . Bà đếm đi đếm lại , lộn tới lộn lui , nó phải cầm từng tờ đếm cho má nó coi . Bà gói vô một tờ giấy dầu , đem đấu sau ảnh thờ của ba nó : 

- Má cất ở đây cho con , để tựu trường có mà đi học với con người ta . 

Ðêm đó thằng bé ngủ vùi trong tay má . Má nó bồi hồi thao thức mãi , thỉng thoảng bà lại vuốt mái tóc khét nắng của con . 

Có thể nửa thế kỷ sau , có một tỷ phú hay một nhà bác học để lại tiểu sử như vầy : Mười hai tuổi , tôi đi làm cu li để có tiền ăn học ... Nhưng hiện giờ , dưới một mái tranh ở vùng ven , có một đứa bé gầy gò , đen thui vì nắng gió , trong giấc ngủ say nhọc nhằn đang mơ rằng : ngày khai trường em sẽ đến lớp với đồng phục tươm tất như mọi học sinh , và không ngay ngáy lo lắng cô chủ nhiệm sẽ phiền trách vì không đóng nổi các thứ tiền tập vở , tiền thuê sách , tiền bảo trợ , tiền sửa trường ốc , tiền hội phụ huynh và đủ thứ tiền gì gì nữa ...

CON HỔ ĂN THỊT NGƯỜI

Trên Ngũ đài sơn có một vị hoà thượng già nhận một cậu bé lên ba làm sa di. Ngũ đài sơn rất cao, hai thầy trò tu hành trên đỉnh núi không bao giờ xuống núi. Mười mấy năm sau, hoà thượng dẫn sa di, lúc này đã là một thanh niên xuống núi chơi. Do một thời gian dài ở nơi không có dân cư nên chàng sa di hầu như không biết cái gì. Vừa đi, hoà thượng già vừa giảng giải cho cậu những con vật gặp trên đường:" Đây là con bò, dùng để cày ruộng. Đây là con ngựa, dùng để cưỡi hay kéo xe. Đây là con gà trống để báo trời sáng. Đây là con chó để canh giữ nhà...". Chàng sa di thấy con nào cũng kỳ lạ. 

Một lúc sau có một thiếu nữ đi tới, sa di ngạc nhiên hỏi:" Đây là con gì?". Hoà thượng già sợ cậu ta động lòng trần nên nghiêm sắc mặt nói:" Đó là con hổ, nếu đến gần, nó sẽ cắn chết ăn thịt ngay lập tức". Sa di không hỏi gì nữa. 

Buổi tối sau khi trở về núi, hoà thượng già hỏi:" Những con vật mà con gặp hôm nay, con thấy nhớ con gì nhất?". 

Sa di trả lời:" Con không nhớ các con khác, chỉ thấy nhớ con hổ ăn thịt người thôi!". 

Truyện Bạch Cư Dị và thiền sư Đạo Lâm

Bạch Cư Dị là trọng thần trong triều, đi bái phỏng thiền sư Đạo Lâm, thấy thiền sư đang tọa thiền bên tổ con chim khách bèn nói:

- Thiền sư ở trên cây như vậy là quá nguy hiểm.

Thiền sư Đạo Lâm đáp:

- Qúa vững chứ. Hoàn cảnh của chính ngài mới là quá nguy hiểm.

Bạch Cư Dị ngạc nhiên:

- Tôi là trọng thần đươngh triều, có gì mà nguy hiểm chứ?

Thiền sư Đạo Lâm nói:

- Củi lửa tương giao, thao túng không ngừng  sao lại nói là không nguy hiểm? Ý thiền sư muốn nói quan trường là chốn chìm nổi hỗn loạn, tranh giành lẫn nhau nguy hiểm cận kề.

Bạch Cư Dị dường như có phần lĩnh ngộ, lại hỏi:

- Xin hỏi thiền sư, thế nào là Phật pháp đại ý?

Thiền sư Đạo Lâm đáp:

- Không làm việc ác, tích cực hành thiện.

Bạch Cư Dị nghe vậy, cứ tưởng thiền sư sẽ truyền giảng đạo lý cao siêu ai ngờ lại chỉ là nhưng lời tầm thường ấy. Bạc Cư Dị cảm thấy thất vọng, nói:

- Đạo lý ấy thì ngay cả đứa bé lên ba cũng biết rồi.

Thiền sư Đạo Lâm đáp trả:

- Tuy đứa trẻ lên ba cũng biết, nhưng người già tám mươi tuổi cũng chưa chắc đã thực hiện được...

ƯỚC MƠ

Có một đứa trẻ lấy được ba quả trứng chim ưng trên núi đem về bỏ vào ổ gà mái, ấp nở ra ba con chim ưng con.

Một hôm, chim ưng con thứ nhất nhìn thấy lão chim ưng đang bay lượn trên trời cao, thèm thuồng nói với chim ưng con thứ hai:

- Nếu chúng ta có thể bay lượn tự do trên bầu trời như lão chim ưng kia thì hay biết mấy!

Chim ưng con thứ hai đáp:

- Ừ nhỉ.

Chim ưng con thứ ba đứng bên, cười mỉa mai:

- Đừng có mà ngốc như thế chứ, chúng ta chỉ là loài gà mà gà thì làm sao mà bay cao được?

Chim ưng con thứ hai nghĩ lại cho là đúng, bèn chạy đi tìm thức ăn cùng lũ gà con.

Nhưng từ đó trở đi, chim ưng con thứ nhất bắt đầu ra sức tập bay, sau nhiều lần thất bại, nó lại kiên quyết đứng dậy tiếp tục tập bay. Đến một ngày nọ, chim ưng con thứ nhất thật sự bay được, nó vươn cánh bay lên bầu trời mà nó đã mơ ước từ lâu.

Có không ít những ước mơ của con người đã từng bị những người chung quanh cho là "đồ ngốc", từ đó làm ta nản lòng và từ bỏ ước mơ. Nhưng nếu ta tiếp tục nỗ lực thực hiện ước mơ, một ngày nào đó biết đâu lại chẳng thành công?

ƯỚC MUỐN CỦA CON LỪA

Có một con lừa làm lụng chăm chỉ cả ngày, khi nghỉ ngơi, nó lắng nghe tiến ve kêu, thấy giống như khúc ca hay và nó rất thích.

Môt ngày nọ, con lừa đang dừng chân nghỉ dưới gốc cây, nó lại nghe tiếng ve kêu rả rích. Con lừa nói:

- Chị ve, tôi rất thích nghe tiếng ca của chị, Tôi muốn được ca hát nhưng giọng của tôi vừa thô vừa to rất khó nghe. Giọng của chị sao lại tuyệt vời đến thế? Xin hỏi chị ăn thức gì mà được như thế?

Con ve nghe lừa khen ngợi thì rất cao hứng, trả lời:

- Bác phải bớt ăn lương khô và cỏ đi, hãy uống nhiều nước sương, đến khi bác ốm bớt thì giọng bác sẽ trở nên thanh hơn, hát sẽ rất hay.

Con lừa cảm ơn rồi trở về nhà.

Từ đó, con lửa chỉ uống nước sương đọng trên cỏ, trên cây, bỏ ăn lương thực và cỏ ... Không lâu sau, con lừa gầy hẳn đi, nó cảm thấy rất vui mừng tuy vừa đói vừa mất sức, nó cắn răng chịu đựng. Nhưng rồi, một thời gian sau, mọi người phát hiện con lừa chỉ còn nằm dài, không gượng dậy nổi và lẽ dĩ nhiên cũng chẳng hát hò gì được.

TIẾNG TRỐNG

Tướng Tào Hán triều nhà Tống dẫn quân đi ngang qua chùa Viên Thông. Chúng tăng trong chùa vốn biết quân lính của Tào Hán kỷ luật không tốt nên họ sợ hãi chạy trốn khỏi chùa, chỉ còn thiền sư Duyên Đức trụ trì một mình ở lại. Thiền sư tĩnh tọa ở pháp đường, Tào Hàn thấy vậy giận dữ nói:

- Sao ông chẳng thèm chào hỏi ta lấy một tiếng? Lẽ nào ông không biết đứng trước mặt ông là một vị tướng giết người không chớp mắt hay sao?

Thiền sư Duyên Đức nghe vậy liền mở mắt ra nhìn rồi chậm rãi đáp:

- Môt quân nhân đứng trước Phật lại gào thét hống hách vô lễ như vậy lẽ nào ngươi không sợ nhân duyên báo ứng hay sao?

Tào Hàn càng lớn tiếng:

- Cái gì mà nhân duyên báo ứng với chẳng không báo ứng. Lẽ nào ngươi không sợ chết?

Thiền sư Duyên Đức cũng cao giọng:

- Lẽ nào ngươi không biết ngồi trước mặt ngươi là một thiền tăng không hề sợ chết?

Tào Hàn kinh ngạc trước sự can đảm của thiền sư, hỏi:

- Ngôi chùa lớn như thế mà chỉ còn lại có mình ông? Những người khác đâu?

Thiền sư Duyên Đức đáp:

- Chỉ cần đánh một tiếng trống là họ sẽ nghe và trở về.

Tào Hàn ra sức đánh trống, nhưng đánh hồi lâu vẫn chẳng thấy ai xuất hiện, nói:

- Đã đánh trống rồi sao không thấy ai trở về?

Thiến sư Duyên Đức đáp:

- Vì khi ngươi đánh trống, sát khí đằng đằng. Xin hãy đọc câu "Nam mô bổn sư thích ca mâu ni Phật" rồi sau đó hãy đánh trống.

Tào Hàn làm theo, niệm Phật đánh trống, đánh trống niệm phật ... không lâu sau, chúng tăng đều trở về đầy đủ.

CÔNG ĐỨC

Lương Vũ Đế khi còn tại vị, từng cho xây rất nhiều chùa chiền và tượng phật, sửa sang cầu cống đường sá phúc lợi cho bá tánh. Bấy giờ có thiền sư Bồ Đề Đạt Ma từ Thiên Trúc đến Trung Quốc hoàng pháp, Lương Vũ Đế thỉnh bái thiền sư rồi hỏi:

- Ta không ngừng hành thiện như vậy có được công đức gì không?

Thiền sư Đạt Ma nói thẳng thừng:

- Không hề có công đức.

Lương Vũ Đế ngẫm nghĩ: Ta làm nhiều việc thiện như vậy người đã chẳng thèm khen ngợi ta lại còn bảo không hề có công đức. Từ đó, Lương Vũ Đế bắt đầu nảy sinh ác cảm với thiền sư.

Lương Vũ Đế hành thiện sao lại không có công đức? Nhưng ông ta luôn mang cái tâm cầu công đức nên không có công đức. Thiền sư Đạt Ma nói "không hề có công đức" chứng tỏ ở trong lòng thiền sư không hề tồn tại quan niệm đối lập tức là "có và không".

THIỀN Ở ĐÂU?

Sùng Tín theo thiền sư Đạo Ngộ xuất gia, nhiều năm như một, cứ phải hái củi nhóm lửa gánh nước nấu cơm nhưng chưa hề được thiền sư chỉ giáo lấy nửa lời.

Một hôm Sùng Tín nói với sư phụ:

- Thưa sư phụ, đệ tử theo sư phụ xuất gia đã được nhiều năm, nhưng chưa một lần được sư phụ khai ngộ. Xin sư phụ rủ lòng từ bi truyền pháp yếu tu đạo cho đệ tử.

Thiền sư Đạo Ngộ nghe vậy liền nói:

- Con nói vật thật là oan cho sư phụ. Con nghĩ xem, từ khi con theo ta xuất gia đến nay có ngày nào ta không truyền tâm yếu tu đạo cho con đâu?

Sùng Tín ngạc nhiên hỏi:

- Đệ tử ngu muội, thật sự không biết hàng ngày sư phụ truyền cho đệ tử những gì ...

Thiền sư Đạo Ngộ nở nụ cười hiền hậu, nói:

- Con dâng trà cho ta, ta uống trà cho con, con dâng cơm cho ta, ta ăn cơm cho con ... Ngày nào cũng truyền thụ tâm yếu cho con, không lúc nào trễ nải ...

Sùng Tín nghe sư phụ nói vậy, lập tức lĩnh ngộ được dụng tâm của sư phụ, hiểu rằng Thiền thực ra ở ngay trong cuộc sống.  Cuộc sống chính là thiền, thiền chính là cuộc sống. Núi non xanh thẳm là thiền, mặt đất bao la cũng là thiền, người học thiền thật sự không chỉ ngồi tham thiền tụng kinh mà còn phải biết lĩnh ngộ thiền từ ngay trong cuộc sống.

QUÝ TRỌNG HIỆN TẠI

Thân Loan thượng nhân lúc chín tuổi đã quyết tâm muốn xuất gia. Thân Loan cầu xin thiền sư Từ Trấn xuống tóc cho mình. Thiền sư hỏi:

- Con còn nhỏ như thế sao lại muốn xuất gia?

Thân Loan đáp:

- Con tuy mới chín tuổi, cha mẹ đã mất, con không biết tại sao con người cứ nhất định phải chết? vì sao con phải xa rời cha mẹ? Vì muốn tìm rõ đạo lý ấy nên con quyết định xuất gia.

Thiền sư Từ Trấn rất tán đồng  nhưng lại hỏi:

- Được rồi, ta bằng lòng nhận con làm đệ tử, nhưng hôm nay đã quá muộn, đợi đến sáng mai ta sẽ xuống tóc cho con.

Thân Loan không chịu, nói:

- Sư phụ! Sư phụ nói sáng mai xuống tóc cho con nhưng co tuổi nhỏ vô tri, không thể bảo đảm quyết tâm xuất gia của mình có duy trì được đến mai hay không? Hơn nữa, sư phụ tuổi cao như thế cũng không thể đảm bảo vẫn còn sống đến ngày mai hay không?

Thiền sư Từ Trấn ghe vậy chẳng nhửng không hề nổi giận mà ngược lại còn vỗ tay khen, vui vẻ nói:

- Đúng, lời của con nói rất đúng. Để ta xuống tóc cho con ngay bây giờ!

CỦA BÁU VÔ CÙNG VÔ TẬN

Thiền sư Thạch Ốc đi ra ngoài, gặp một người lạ, mải trò truyện nên trời tối lúc nào không hay. Hai người đành nghỉ trong quán trọ. Đến nửa đêm, thiền sư Thạch Ốc nghe có nhiều tiếng động bèn hỏi:

- Trời sáng rồi sao.

Người kia đáp:

- Chưa, giờ đang là nửa đêm.

Thiền sư Thạch Ốc ngẫm nghĩ, người này trong lúc đêm tối dậy mò mẫm nhất định là người kiến đạo rất cao, phải chăng là một vị La Hán? Bèn hỏi:

- Rốt cuộc thì người là ai?

Nhưng không ngờ, người kia lại đáp:

- Ta là kẻ trộm.

Thiền sư Thạch Ốc nói:

- Ồ, thì ra là kẻ trộm, nãy giờ người trộm được mấy lần?

Kẻ trộm đáp:

- Không nhớ rõ.

Thiền sư hỏi:

- Mỗi lần ăn trộm, người hưởng thụ vui thú được bao lâu?

Kẻ trộm đáp:

Điều đó còn phải tùy vào thứ lấy trộm đáng giá thế nào.

Thiền sư hỏi:

- Lúc vui thú nhất có thể kéo dài được bao lâu?

Kẻ trộm đáp:

- Chỉ được vài ngày thôi.

Thiền sư nói:

- Thì ra chỉ là kẻ trộm vặt, sao không làm một mẻ trộm cho thật lớn?

Kẻ trộm hỏi lại:

- Ngài có kinh nghiệm gì không? Ngài đã ăn trộm cả thảy mấy lần?

Thiền sư Thạch Ốc đáp:

- Chỉ một lần.

Kẻ trộm hỏi giọng nghi hoặc:

- Chỉ mỗi một lần ? Như vậy đã đủ được sao?

Thiền sư đáp:

- Tuy chỉ một lần nhưng dùng cả đời không hết.

Kẻ trộm liền hỏi:

- Thứ ấy trộm ở đâu? Chỉ cho tôi biết được không?

Thiền sư Thạch Ốc liền túm lấy ngực kẻ trộm bảo:

- Ngươi có hiểu không? Đây chính là báu vật vô cùng vô tận, người đã dâng hiến cuộc đời cho sự nghiệp thì suốt đời dùng không hết. Ngươi hiểu chứ?

Kẻ trộm nói:

- Dường như hiểu mà cũng dường như còn chưa hiểu. Nhưng cảm nhận như vậy lại khiến người ta thấy rất thoải mái...

Sau đó kẻ trộm cảm thấy hối hận và anh ta quy y làm một thiền tăng.

Con người cứ luôn tham lấy những vật ngoài thân, còn báu vật bản thân thì lại không cầu đến. Bản thân mình mới là báu vật vô cùng vô tận.

NHẤT SINH VẠN PHÁP

Long Đàm Sùng Tín thiền sư trước khi xuất gia cuộc sống rất cơ cực, hàng ngày bán bánh ở bên chùa của Hoàng Đạo Ngộ thiền sư, nhưng ngay cả nơi trú thân cũng không có. Thiền sư Đạo Ngộ thương tình Sùng Tín nghèo khó sắp xếp cho một gian phòng nhỏ trong chùa để ở.

Sùng Tín báo đáp công ơn mỗi ngày dâng cho thiền sư Đạo Ngộ mười cái bánh. Thiền sư Đạo Ngộ sau khi nhận lấy mười cái bánh đều bảo đệ tử đưa lại cho Sùng Tín một cái bánh. Một hôm, Sùng Tín hỏi thiền sư Đạo Ngộ:

- Bánh là của con dâng cho thiền sư, sao mỗi ngày thiền sư lại cứ trả cho con một cái? Vậy là có ý gì?

Thiền sư Đạo Ngộ mỉm cười đáp:

- Con mỗi ngày có thể cho ta mười cái bánh sao ta lại không thể đưa lại cho con một cái?

Sùng Tín vẫn không chịu:

- Con có thể cho thiền sư mười cái bánh, sao thiền sư lại chỉ đưa lại con có một cái?

Thiền sư Đạo Ngộ cười lớn:

- Một cái con chê là ít sao? Mười cái ta không cho là nhiều sao một cái con lại cho là ít?

Sùng Tín nghe xong như tỉnh ngộ, quyết định xin thiền sư Đạo Ngộ xuống tóc cho anh ta xuất gia.

Thiền sư Đạo Ngộ lại bảo:

- Một sinh mười, mười sinh trăm, rồi sinh ngàn vạn... chư pháp đều từ một mà ra.

Sùng Tín đáp lại:

- Nhất sinh vạn pháp, vạn pháp quy nhất.

Thiền sư Đạo Ngộ xuống tóc cho Sùng Tín xong, cho tu trong am ở Long Đàm nên người đời gọi ông là Long Đàm Sùng Tín thiền sư.

SAU TRẬN CHIẾN

TRẦN THANH HẢI 

Ảnh minh họa *

Trong buổi cứu trợ lũ lụt, họ chợt nhận ra nhau. Ký ức xưa ùa về. Ngày đó, sau trận giao tranh khốc liệt, anh bị thương khá nặng. Bên một con rạch nhỏ, anh đã gặp người sĩ quan khác chiến tuyến ấy nằm thoi thóp. Căm hờn sôi sục, anh nghiến chặt răng, đặt tay lên cò súng. Thế nhưng... 

“Tỉnh lại, thấy anh ngất lịm cạnh tôi với hai khẩu súng đều tháo đạn, tôi chợt hiểu. Tôi đã nợ anh, nợ mảnh đất này một tấm lòng!” 

Hai người lính già ôm chầm lấy nhau, cười vang cả bến sông. 

* Ảnh minh họa: Năm 1966, đề tài chiến tranh Việt Nam tiếp tục giành giải thưởng danh giá của Pulitzer. Đó là bức ảnh của phóng viên Kyoichi Sawada, hãng thông tấn UPI (United Press International) ghi lại cảnh một bà mẹ Việt Nam cùng 4 đứa con lội qua một dòng sông ở Bình Định để chạy trốn khỏi những cuộc không kích từ máy bay Mỹ. Bức ảnh được chụp trong năm 1965