Khi người bệnh bước ra khỏi cổng bệnh viện...

by Linh H. Vo on Monday, May 24, 2010 at 6:22pm (facebook)

Mỗi bệnh nhân thật sự là một con người với đầy đủ các mối quan hệ xã hội. Trong đời sống xã hội, họ có mối quan hệ gia đình, công việc, đồng nghiệp…

Khi con ng ười toàn diện với đầy đủ các mối quan hệ xã hội này có vấn đề sức khỏe, họ tìm đến bác sĩ. Bác sĩ gọi họ là bệnh nhân. Khi đó điều bác sĩ quan tâm ở bệnh nhân là vấn đề sức khỏe và đôi khi “quên” những vấn đề xã hội còn lại của bệnh nhân. Thật vậy, đối với bệnh nhân, bác sĩ thường chỉ quan tâm đến một mối quan hệ duy nhất là quan hệ thầy thuốc – bệnh nhân vì đó là công việc chính yếu của bác sĩ. Nhưng công việc chính của bệnh nhân không phải là suốt ngày đi gặp bác sĩ để được khám bệnh! Công việc chính của họ là những mối quan hệ xã hội trong cuộc sống bên ngoài bệnh viện. Họ đến bệnh viện chỉ vì, chỉ khi sức khỏe họ có vấn đề.

Do đó, n ếu chúng ta chỉ nhìn một bệnh nhân dưới góc độ bệnh tật cần quan tâm, đó là một cái nhìn rất phiến diện, thu hẹp, đơn giản hóa. Chăm sóc sức khỏe một người bệnh không có nghĩa đơn thuần là cứu sống họ mà còn phải là tối ưu hóa chất lượng cuộc sống của họ và đưa họ về với cuộc sống xã hội bình thường của họ trước đây ở mức độ cao nhất có thể được.

Đi ều kiện kinh tế xã hội của đất nước ta còn khó khăn nên việc chăm sóc bệnh nhân một cách toàn diện như thế luôn là một thách thức lớn cho hệ thống y tế cũng như bản thân mỗi bác sĩ.

M ột thí dụ đơn giản. Chúng ta đã chữa trị rất nhiều bệnh nhân tự tử (ví dụ thuốc trừ sâu, thuốc ngủ). Khi họ ổn định về mặt thể chất, chúng ta cho họ xuất viện. Chúng ta không biết nguyên nhân khiến họ tự tử, không biết nguy cơ họ sẽ tự tử lần nữa, không biết sang chấn tinh thần mãi mãi ảnh hưởng lên cuộc sống của họ như thế nào… Có bác sĩ còn mắng thẳng vào bệnh nhân vì đã “lỡ dại” tự tử… Đó là hoàn cảnh trong nước chúng ta.

Ở những đất nước phát triển (thí dụ như Úc, Mỹ), họ có ngân sách y tế dồi dào, bệnh nhân được chăm sóc toàn diện hơn. Tất cả bệnh nhân tự tử đều được tiếp xúc với bác sĩ tâm thần (Psychiatrist) sau khi được đánh giá ổn định về thể chất (clear from medical point of view). Bác sĩ tâm thần sẽ đánh giá xem bệnh nhân có nguy cơ tự tự khi xuất viện hay không. Khi bác sĩ tâm thần kết luận là nguy cơ tái tự tự rất thấp thì bác sĩ điều trị mới ký giấy cho ra viện. Bệnh nhân xuất viện nhưng sẽ được theo dõi về mặt tâm lý định kỳ. Cách tiếp cận này dựa trên quan niệm đúng đắn về bệnh trầm cảm như là nguy nhân trực tiếp của hành động tự tử. Đối với họ, trầm cảm là một bệnh như mọi bệnh khác. Bệnh nhân mắc bệnh trầm cảm tự tử vì họ bị bệnh! Do đó, họ cần được chăm sóc và giúp đỡ về mặt thể chất, tinh thần và xã hội.

H ệ thống y tế trong nước của chúng ta không đủ khả năng thực hiện được những việc như vậy trên diện rộng. Điều quan trọng là mỗi bác sĩ khi nhìn vào vấn đề sức khỏe của bệnh nhân thì cũng nên nhìn vào những mối quan hệ xã hội của họ để có một cái nhìn toàn diện đúng đắn về bệnh nhân. Điều này không những quan trọng cho những quyết định mang tính y khoa, mà còn giúp ích cho vấn đề giao tiếp, thảo luận, tham vấn giữa bác sĩ và bệnh nhân cũng như gia đình họ.

B ệnh nhân sẽ trở về với cuộc sống xã hội ngay khi họ bước chân ra khỏi cổng bệnh viện. Họ sẽ trở lại với vị trí xã hội của họ. Họ không còn là “bệnh nhân” theo cái nhìn “phiến diện, thu hẹp, đơn giản hóa” qua lăng kính của mối quan hệ “thầy thuốc – bệnh nhân” trong bệnh viện. Có khi họ rất “quyền lực”, “thế lực” và rất khác…

CÂU CHUYỆN CỦA BÀ M.

Thy Anh

STRESS - Tranh Nguyễn Nghĩa Cường

 Sau khi thầy trò rời khỏi phòng bệnh, cậu sinh viên năm thứ ba bước ra khỏi nhóm, nói với thầy X. bác sĩ giảng viên trẻ của trường :

-"Thầy ơi, bà M. giường số 12 bị stress nhiều lắm, không biết điều đó có làm mất ổn định đường huyết của bà không ạ? Tối hôm qua em trực bệnh viện, khi em đến đo huyết áp, hỏi bệnh sữ, bà kể lể quá trời thầy ạ…".

Thầy X. nghĩ bụng, có thể lắm chứ, bà M. 54 tuổi, là một bệnh nhân quen thuộc của khoa nội tiết, tuy bà mới được phát hiện bệnh có 3 năm nay, chưa có biến chứng gì nhưng bà cứ phải vào ra bệnh viện như đi chợ, lần nào vào viện, đường huyết cũng cao vọt, mà lại còn nhiễm xê tôn nữa chứ. Ai cũng nghĩ do bà không chịu kiêng ăn. Riêng thầy X. thấy cũng lạ, bà là cô giáo về hưu, cũng có kiến thức, sao lại không biết kiểm soát bệnh của mình? thầy X. quay lại giường số 12, ngồi xuống cầm tay bà M. hỏi nhỏ nhẹ:

-"Sao, bác đang có chuyện gì buồn nào ?" Bà M. òa khóc như một đứa trẻ và bắt đầu cho thầy X. biết câu chuyện của bà mà theo kinh nghiệm của thầy thì hoàn toàn có thể ảnh hưởng xấu đến căn bệnh của bà. Sau khi mãn kinh và mắc bệnh tiểu đường, cách nay khoảng ba năm, chồng bà bỏ đi theo một người đàn bà khác trẻ hơn. Bà có 2 đứa con trai, thì đứa lớn vay ngân hàng mở công ty nhưng làm ăn thua lổ, hai năm nay bà phải bán bớt tài sản trả nợ. Đứa con thứ hai bỏ nhà theo chúng bạn, nghiện thuốc lắc, cai tới cai lui không bỏ. Cứ mỗi lần được giấy báo ngân hàng hoặc được tin con bị công an hốt, bà lại bỏ tất cả công việc, chạy vạy giải quyết, thế là quên uống thuốc, quên tái khám, cũng chẳng có thì giờ nấu ăn theo đúng chế độ mà phải đi ăn đâu đó qua loa cho xong bữa ... chẳng trách đường huyết của bà chẳng bao giờ ổn định. Hơn nữa, chỉ riêng chuyện stress do hoàn cảnh cũng đủ làm bà mất ổn định đường huyết rồi. Thầy X. thầm cảm ơn cậu học trò thông minh cũa mình và tự nhủ sẽ phải quan tâm đến người bệnh một cách toàn diện hơn

Đứng trước các bệnh nhân của mình, đôi khi các bác sĩ chúng ta, do quá bận rộn hoặc vô tâm hoặc thiếu kinh nghiệm, chỉ chú ý giải quyết các "căn bệnh" trước mắt một cách phiến diện, mà không quan tâm đến khía cạnh "con người" cực kỳ phức tạp đằng sau "căn bệnh" đó. Những vấn đề “phức tạp” đó có thể ảnh hưởng trưc tiếp hoặc gián tiếp rất nhiều đến kết qủa của việc điều trị, có khi đó là nhũng hoàn cảnh rất khó giải quyết như trường hợp cuả bà M. hoặc chỉ là những vấn đề rất đơn giản như : không đủ tiền để mua đủ thuốc theo toa, mê tín áp dụng những biện pháp điều trị dân gian mơ hồ . . . Nếu chúng ta chịu khó tìm hiểu và giải quyết tốt những vấn đề đó, chắc chắn "căn bệnh" của các bệnh nhân sẽ được điều trị hiệu qủa và toàn diện hơn.

Mỗi Tuần Một Ảnh : NẮNG THỦY TINH

Thy Anh

Những tia nắng ban mai xuyên qua các mảnh ghép bằng kính màu từ khung cửa sổ nhà thờ, để lại trên bức tranh tường những vạt màu rực rỡ, lung linh, huyền ảo … như một bức tranh cuả các họa sĩ ấn tượng Pháp thế kỷ thứ 19. Tôi đã chụp rất nhiều ảnh về nhà thờ Đức Bà, Paris, nhưng tôi thích nhất bức này, dù đây không phải ảnh nghệ thuật, chỉ là một bức ảnh kỷ niệm về Paris.

(Mỗi Tuần Một Ảnh – Bộ ảnh cá nhân ghi lại cảm hứng từ những khoảnh khắc trong cuộc sống)

MẮT CỦA TRÁI TIM

Vu Kế Dũng

Celine Dion có một bài hát Because You Love Me, lời ca viết rằng: "Nếu em không nhìn thấy, anh sẽ làm mắt em, nếu em không thể nói, anh sẽ là tiếng em". Lời bài hát đã khiến tôi nhớ đến một đôi vợ chồng mù ở trong thôn của bà ngoại.

Đôi vợ chồng mù trong thôn bà ngoại tôi năm nay đã sắp sửa tám mươi tuổi, đã có một đống con cháu. Nghe bà ngoại kể lại, khi cưới nhau, chồng ngồi xe bò đi đón vợ. Tuy cô dâu chú rể đều không nhìn thấy màu sắc, song chú rể vẫn sai người cuốn đầy lụa điều lên xe bò và đầu bò. Đón cô dâu về nhà, chú rể dắt tay vợ rà mò từ nhà trên xuống nhà bếp, rà mò khắp lượt các ngóc ngách trong gia đình. Việc khó hơn cả là múc nước ở cạnh giếng, lần nào cũng thế, hai người dắt nhau đi, vợ sờ thấy cây gỗ ở cạnh giếng, một tay ôm chặt cây, cón tay kia níu chặt bàn tay chồng. Chồng quỳ trên sàn giếng thả gầu xuống múc, kéo nước lên. Trong thôn có người ra giúp, hai người thường từ chối, họ bảo:"Các anh giúp được chúng tôi một giờ, không giúp được chúng tôi một đời". Cứ như thế, hai vợ chồng luôn luôn tay dắt tay nhau gánh nước cho đến khi đứa con đầu lòng có thể gánh nổi một gánh nước. Dân làng cảm thấy lạ lùng, đã có mười mấy trai gái trẻ trong thôn đã từng vì đất trơn, trượt chân ngã xuống giếng, nhưng hai vợ chồng mù chưa bao giờ bị như vậy. Càng lạ lùng hơn là chuyện, mặc dù có đông người đang cùng nhau nói chuyện hỉ hỉ hả hả, hai người mù vẫn có thễ nhờ vào tiếng hít thở dài dài mà tìm ra nhau.

Bởi không nhìn thấy, dù mưa dù gió, người ta thường trông thấy hình ảnh hai người dắt tay nhau. Dù làm việc gì, họ cũng tay trong tay. Tay trong tay, hình tượng để nhiều nhà văn viết đi viết lại ấy, đã xuất hiện suốt nửa thế kỷ ở cái thôn nhỏ bé chẳng ai biết đến này.

Ông chồng là tay thổi kèn trong ban nhạc ở thôn quê, thường đến các đám cưới của người khác thổi nhửng bài:"trăm con chim phượng hoàng", "niềm vui đầy nhà" ... mặc dù đi thổi kèn ở đâu, ông cũng chỉ có một yêu cầu, cho người vợ mù cùng đi. Để vợ ở nhà một mình, ông không yên tâm thổi kèn. Khi chồng thổi kèn, vợ ngồi bên chồng lặng lẽnghe, dường như những điệu nhạc vui nhộn này đều là ông thổi cho bà.  Trên khuôn mặt người vợ mù thường hay đỏ ửng lên, khiến ai nấy cũng cảm tah61y người đàn bà mù đang ngồi lặng lẽ kia xinh đẹp biết chừng nào.

Về sau này, hai vợ chồng đều đã già, không bao giờ đi ra ngoài nữa, chỉ quanh quẩn trồng nhiều hoa trong sân to nhà mình, tất cả đều là những giống hoa tươi rực rỡ, đến kỳ hoa nở, cả sân đỏ rực.

Một lần, ông sơ ý bị ngã què chân. Trong những ngày ông nằm bệnh viện, bà bốn ngày liền không ăn một hột cơm vào bụng, bà bảo, không sờ thấy bàn tay quen thuộc kia, bà chẳng còn lòng dạ nào mà ăn nữa.

Con cái sáng mắt cũng từng hỏi đùa bố mẹ :"Nếu trời giành cho bố mẹ một cơ hội, liệu bố mẹ có định dùng mắt nhìn nhau không?" Bà mẹ mù trả lời:

- Các con nhìn người bằng mắt, bố mẹ nhìn người bằng trái tim, tim sáng hơn mắt, thật hơn mắt.

Ông bố mù thì bảo:

- Dắt tay nhau một đời, có bao nhiêu đường vân trong lòng bàn tay mẹ con đều đã in trong trái tim bố. Bố chưa bao giờ trông thấy một người đẹp nhất, trong trái tim bố thì mẹ con là người đẹp hơn cả. Cần mắt để làm gì, mắt là thứ tham lam nhất trên trần đời, nhìn cái gì cũng chia ra tốt hay xấu, xinh hay không xinh, nhìn cái gì muốn có cái đó, trên mặt người ta có một cái rỗ cũng có thể để trong tim suốt đời.

Cũng có người nêu ra ví dụ, nếu vợ mù trông thấy mặt chồng bị bỏng sẽ có cảm tưởng thế nào. Lại có người đặt già thiết, nếu chồng nhìn thấy hai tròng mắt vợ lõm hẳn xuống, liệu có hối hận lời mình nói không? Bởi vì chúng ta có mắt, cho nên khi chúng ta nhìn người, chỉ dựa vào cảm giác của mắt mà quên dùng trái tim. Đúng như người vợ mù đã nói, con mắt của trái tim mới là sáng nhất, thật nhất.

HÃY SỐNG VỚI CON NGƯỜI THẬT CỦA MÌNH

Thy Anh

 Trong cuộc sống, khi tính cách trưởng thành, cách giao tiếp của ta mới được tạo dựng. Có lẽ ngày nay,ta thường chỉ quan tâm tới việc tạo dựng cơ nghiệp mà quên thừa kế nền tảng sống tốt đẹp của tổ tiên.

Nếu có một ai đó dùng nghệ thuật để tìm cách mê hoặc người khác dốc hết sức lực làm việc cho mình, thì về lâu về dài, người đó cũng chẳng thể thành công. Một người mà lời nói không đi đôi với việc làm sẽ không còn được ai tín nhiệm. Bất kể lời nói của người đó có cảm động đến đâu đi nữa . Nếu không được tín nhiệm cũng không thể thành công.

Nhiều người chỉ tập trung chú ý vào những mánh khóe cũng như học hành không nghiêm túc để lừa dối cho qua được một tình huống nào đó, đôi khi cũng đạt được một thành tích. Nhưng nếu không luôn nỗ lực, bạn sẽ không bao giờ nắm vững được những bài đã học và không thể trang bị cho mình những kiến thức cần thiết sau này.

Nếu mùa xuân bạn không gieo trồng, mùa hè chỉ lo ăn chơi thì đến mùa thu bạn chẳng có gì để thu hoạch. Bạn chỉ có thể trồng gì gặt nấy, không thể không tốn công sức. Trong hành vi con người, trong giao tiếp, nguyên tắc này vẫn đúng. Trong một hệ thống xả hội thu nhỏ như trường học, học theo kiểu đối phó cũng có thể may mắn thi đậu. Trong những cuộc giao tiếp đơn giản, dùng mánh khóe giả dối hoặc vỏ bọc bên ngoài cũng có thể lưu lại ấn tượng tốt cho người khác để đạt được thành công. Kỹ xảo chỉ có hiệu quả trong những tình huống không có tính lâu dài và chắc chắn về lâu về dài sẽ mất hết giá trị. Vì động cơ và các thủ thuật đócuối cùng cũng sẽ bị bại lộ. Sự thất bại trong quan hệ giao tế sẽ thế cho cho sự thành công ngắn ngủi kia.

Nhiều người có tài năng được xã hội công nhận nhưng lại thiếu phẩm chất quan trọng là lòng trung thực, sớm muộn gì cũng bị phát hiện khi quan hệ lâu dài với mọi người bất kể là quan hệ kiểu gì. Trong giao tiếp giữa người với người thì tính cách trung thực có sức thuyết phục nhất. Như ý kiến của Emerson :" Đối với tôi, con người của bạn quan trọng hơn tài hùng biện của bạn".

Cũng có trường hợp một người tuy có phẩm chất tốt nhưng lại thiếu kỹ năng giao tiếp. Điều này cũng ảnh hưởng đến khả năng thành công của họ nhưng ảnh hưởng này cũng không quá lớn.

Nói chung, tính cách con người của bạn sẽ có sức thuyết phục hơn bất kỳ lời nói nào của bạn. Chắc các bạn đã từng biết một số người mà các bạn luôn tuyệt đối tin tưởng, vì đả hiểu được phẩm chất đạo đức của người đó. Dù họ có thể không biết cách nói những "lời có cánh", dù họ giao tiếp cũng khá vụng về nhưng chúng ta vẫn muốn hợp tác và bao giờ cũng an tâm khi làm việc với họ.

Cervantes đã nhận xét :"Cái mãi mãi tỏa sáng chính là con người thật của mỗi người, chứ không phải là lớp vỏ giả tạo của người đó".

Càng có thể là chính mình,trung thực với chính con người của mình, sự trải nghiệm của bạn đối với cuộc sống càng thêm sâu sắc. Hãy cố giữ tâm hồn luôn giản dị và thuần khiết, đừng bao giờ khoác lên mình một lớp vỏ giả tạo.

Nhưng chúng ta cũng phải biết kiềm chế. Đôi khi không nên qúa to tiếng, quá thẳng thắn nêu ra chính kiến cuả mình, vì có thể gây sốc cho mọi người và phản tác dụng trong quan hệ giao tiếp. Chỉ nói những lời nên nói, nghe những gì nên nghe và chỉ đọc những gì có giá trị chân thực được mọi người công nhận.

Làm một người chân thực không phải dễ. Nhiều khi sự chân thực không mang lại kết quả tốt đẹp ngay cho chúng ta. Sự thẳng thắn trung thực trong giao tiếp có thể bao hàm sự mạo hiểm bên trong nó. Do đó, nhiều người cố tạo cho mình một cái mặt nạ để tránh các tổn hại có thể gây ra do sự thẵng thắn. Chúng ta ai cũng gập những vấn đề như vậy. Chúng ta đeo mặt nạ để che dấu khi chúng ta lo lắng, che lấp sự không đáng yêu của bản thân. Hy vọng che giấu con người thực mà chúng ta không dám bộc lộ. Bạn đang đóng một vai diễn nào đó.

Cá tính của chúng ta phải là chân thực mới đáng được tin cậy. Điều chúng ta nên làm là tìm ra cái tôi của mình, nói và bộc lộ những cảm xúc chân thực của mình, thống nhất giữa suy nghĩ và hành động, như thế chúng ta mới có thể sống như con người thật của mình.

Ngay cả Chúa Jesus cũng đã khuyên bảo các con chiên của mình:" Các con không nên nghĩ mình nên mặc cái gì. Ta không có ý bảo các con lõa thể chạy ra đường, mà muốn nói các con đừng khoác lên người bất kỳ cái gì để che đậy bản chất của mình. Hãy là chính mình! Cuộc sống tạo ra các con như thế nào, hãy chấp nhận và thụ hưởng nó".